Çivit nedir?

Mavi renkli bitkisel bir toz boyadır. Çamaşırların sarılığını gidermek için, çamaşırın son suyuna konur. Çin, Yemen ve -Hindistan'da yetişen çivitotu bitkisinden çıkartılır. Kırmızı, sarı ve yeşil olanları da vardır. Bunlar daha çok resimde kullanılır. Bazı maddeler içine karıştırılarak kumaş boyanır. Hava ile temasta rengini kaybetmez ve suda erimez. Çivit doğulularca çok eski çağlardan beri bilinirdi. Bitki, su ile mayalanmaya bırakıldığında, bileşiminde indoksil bulunan sıvı elde edilir. Bu sıvı çırpılarak havayla temas ettirildiğinde çivit, mavi bir çökelti halinde dibe çöker.

Elde edilen bu tabii çivitte %20-90 arası, boyayıcı madde olan indigotin (C16H10 N2O2) ile ayrıca kahverengi, kırmızı ve sarı çivit gibi yan ürünler de bulunur. Bugün çivit, sanayide sentez yoluyla üretilir. Çivit alkalilerde çözünebilen ve hava ile oksitlenince yeniden mavi çivit veren beyaz çivite indirgenebilir. Dokuma elyafının boyanması bu özellikten yararlanarak yapılır. Çivitin bromlu türevleri de boyarmadde olarak kullanılır. İki bromlu çivit erguvan kırmızısı, dört bromlu çivit (mavi ciba) mavi boya olarak kullanılır.

Doğal çivit havada bozunmaz, bilinen çözücülerde çözünmez. Ancak klor ve nitrik asit gibi yükseltgen maddelerden etkilenir. Elde edilişi çok basit ve kolaydır: bitki, su ile birlikte mayalanmaya bırakılır; mayalama sonucu elde edilen ve bileşiminde indoksil bulunan sıvı, hava ile temas etmesini sağlamak İçin çırpılır; bu sırada boyarmadde mavi bir Doğal çivit te, elde edildiği ham maddeye göre, yüzde 20-90 saf boyayıcı madde bulunur. Ayrıca, kırmızı, sarı ve kahverengi çivit gibi yan ürünler de görülür.

Bugün sanayide sentez yoluyle hazırlanan saf ındigotin, bütün alanlarda doğal çivit yerine kullanılır, Çivitin en büyük özelliği, alkalilerde çözünen ve hava ile oksitlendiği zaman yeniden mavi çiviti veren beyaz çivit haline indirgenebilmesidir. Dokuma elyafının boyanması da bu özellik üstüne kurulmuştur. İçine, indirgenen çivit eriyiği doldurulmuş teknelere boyanacak kumaş batırılır ve kuruması için açık havaya asılır; bu sırada boyarmadde kumaş elyafı üzerinde çökelir. Eskiden çivit banyosu, organik maddelerin mayalanmasıyle hazırlanırdı. Bugün ise, sodyum hidrosiilfit veya bunun türevleri kullanılır.

çıvıt

1882’de Baeyer’in gerçekleştirdiği ilk sentezden sonra, 1890'a doğru Heumann fenil-glikokol veya fenilglikokol-ortokarboksilik asidi potasla eriterek iki sanayi sentezi daha yaptı. Bu maddeler 'anilin veya antranilik asidin, klorasetik asitle işlenmesinden elde edilir. İkinci yol, ergime sıcaklığı daha düşük ve çivit verimi daha yüksek olduğu için birinci yola tercih edilir. Bununla birlikte. birinci tepkimeye sodyum amidür eklemekle ergime sıcaklığı düşürülebilir ve böylece bu yoldan da iyi sonuç alınabilir.

Çivitin, dolaylı yoldan kolaylıkla elde edilen bromlu türevleri de ilgi çekici bo-yarmaddelerdir. Bunlardan iki bromlu çivit, Romalıların, Murex brandaris adlı yumuşakçadan çıkarttıkları erguvan kırmızısına benzer. Çok tatlı mavi tonundaki mavi ciba, dört bromlu bir çivit türevidir. Mor pırıltıları olan koyu mavi renkli doğal çivit, hava ile bozulmaz; ancak klor, nitrik asit gibi yükseltgen maddelere karşı duyarlıdır. Bilinen bütün eriticilerde çözünmeyen bu çivit, ancak banyo usulüyle boyama yapmakta kullanılır.

Sözlükte "çivit" ne demek?

1. Eskiden çivitotundan, bugün yapay yollarla elde edilen, mavi renkli, sarılığını gidermek için çamaşırın son suyuna karıştırılan toz boya.
2. Eskiden çivitotundan, bugün yapay yollarla elde edilen, mavi renkli, sarılığını gidermek için çamaşırın son suyuna karıştırılan toz boya.

Cümle içinde kullanımı

Gömleğime yine çivit koymuş annem.
- Y. Z. Ortaç

Çivit kelimesinin ingilizcesi

[Civet] v. cut loose
adj. indigotic
n. indigo, indigo blue